28 Oct RIMSKE RUTE U POJATU – PUTEVI TRGOVINE I ISTORIJSKOG RAZVOJA
Područje Pojata i današnjeg Ćićevca, smešteno u plodnoj Moravskoj dolini, predstavljalo je u antičkom periodu važnu raskrsnicu rimskih puteva koji su povezivali centralne balkanske provincije sa istočnim i južnim krajevima Rimskog carstva. Iako na prvi pogled tih i nenametljiv, ovaj prostor krije slojeve istorije koji svedoče o snažnom ekonomskom, vojnom i kulturnom značaju u doba rimske dominacije.
Rimski putevi, pažljivo planirani i građeni, bili su kičma carske uprave. Kroz Moravsku dolinu prolazile su komunikacije koje su povezivale Naisus (današnji Niš), Viminacijum i Singidunum, a jedna od važnih deonica vodila je upravo preko područja Pojata i Ćićevca. Ovim pravcima kretale su se vojne jedinice, trgovački karavani, carski glasnici i činovnici, noseći sa sobom robu, ideje i uticaje koji su oblikovali život lokalnog stanovništva.
Arheološki nalazi potvrđuju značaj ovih ruta. Otkriveni ostaci kamenog kolovoza, delovi miljokaza, fragmenti keramike, novčići i ostaci manjih utvrđenja ukazuju na postojanje dobro organizovane saobraćajne mreže. Posebno su značajni nalazi u atarima Pojata i okolnih sela, gde se pretpostavlja postojanje stanica za odmor i snabdevanje putnika – takozvanih *mutationes* i *mansiones*. One su omogućavale zamenu konja, prenoćište i logističku podršku, što govori o intenzitetu saobraćaja na ovom pravcu.
Ovi putevi nisu služili samo vojnim potrebama. Trgovina je bila jednako važna. Moravska dolina bila je prirodni koridor za razmenu žita, vina, soli i zanatskih proizvoda. Lokalno stanovništvo je, kroz kontakt sa rimskim trgovcima i vojnicima, postepeno usvajalo nove običaje, tehnologije i način života. Tako su rimske rute uticale na ekonomski razvoj, ali i na kulturnu transformaciju ovog kraja.
Sećanje na antičke puteve sačuvano je i u usmenom predanju. Meštani Pojata i okoline i danas pričaju o „starom kamenom putu“ koji je, kako kažu, „vodio pravo ka Rimu“. Iako je vreme učinilo svoje, tragovi tih priča podudaraju se sa arheološkim činjenicama.
„Kao dete sam sa dedom išao u polje i on mi je pokazivao kamenje u pravilnom redu, govoreći da je to rimski drum“, priča Milorad Petrović iz Pojata. „Tada nisam razumeo značaj, ali danas mi je jasno da smo živeli uz put kojim je prolazila istorija.“
Slično svedočanstvo daje i Radmila Jovanović iz okoline Ćićevca: „Kad smo kopali temelje za kuću, naišli smo na stare novčiće i delove posuda. Stariji su govorili da je tu nekad bio rimski put i konak. Danas shvatam da je naš kraj mnogo stariji i značajniji nego što smo mislili.“
Ovakve priče, zajedno sa materijalnim dokazima, čine važan deo identiteta ćićevačkog kraja. Rimske rute u Pojatu nisu samo arheološka činjenica, već i simbol dugog kontinuiteta života i saobraćaja na ovom prostoru.
U savremenom kontekstu, ovo nasleđe ima značajan turistički potencijal. Istraživanje, obeležavanje i prezentacija antičkih puteva mogu doprineti razvoju kulturnog i arheološkog turizma u opštini Ćićevac. Tematske staze, informativne table i manje izložbe posvećene rimskom periodu privukle bi ljubitelje istorije, školske ekskurzije i istraživače, ali i širu turističku publiku.
Razvoj ovakvog vida turizma donosi korist celoj zajednici – od povećanja lokalne ekonomske aktivnosti, preko očuvanja kulturne baštine, do jačanja svesti o značaju sopstvene prošlosti. Rimske rute u Pojatu tako postaju više od istorijske teme: one su osnov za budući razvoj, spona između antičkog nasleđa i savremenog života Ćićevca.
Kroz oživljavanje priče o rimskim putevima, ćićevački kraj dobija priliku da svoju istoriju pretvori u resurs, pokazujući da su putevi koji su nekada spajali delove Rimskog carstva i danas u stanju da povežu prošlost i budućnost jedne zajednice.
